KIRK AYAK - KIRKAYAK

Kırk ayak, çokayaklılar olarak bilinen eklembacaklılar grubunun Diplopoda sınıfını oluşturan omurgasız hayvanların ortak adı. Yaklaşık 8 bin yaşayan türü bilinen ve yeryüzünde geniş bir dağılım gösteren bu hayvanların büyük bölümü çürümüş bitkiler içinde yaşar ve onlarla beslenir. Kırkayakların canlı bitkilere zarar verenleri ve etçil olanları da vardır. İkişer bölütten oluşan her vücut halkasından iki çift bacak çıkar ve bacak sayıları bazı türlerde 200'e ulaşabilir. Uzunlukları ise 2-280 mm

arasında değişir. Kırk ayakların çoğunda sırt plakaları önemli ölçüde kalsiyum karbonat içerdiğinden sertleşmiştir. Vücudun yanlarında bulunan bezlerden tehlike anında keskin kokulu ve zehirli bir sıvı ya da gaz salgılanır. Pencillata altsınıfında (bazı kaynaklarda Pselaphognatha olarak geçer) uzunlukları 4 mm’yi geçmeyen 11-13 halkalı, vücudu kıl demetleriyle kaplı, çok küçük ve yumuşak yapılı kırk ayak türleri yer alır. Bu gruba Giren erkeklerin karnında çiftleşme sırasında dişiyi tutmaya yarayan kavrama organları yoktur. Pentazonia altsınıfının üyelerinde vücut Kısa, geniş ve halkalıdır. Glomerida takımının üyeleri vücutlarını kıvırarak top biçimi alabilir. Geniş bir altsınıf olan Helminthomorpha, vücutları uzun ve silindir biçimli kırk ayakları kapsar. Julida takımında Julus terrestris (bazen lulus terrestris olarak yazılır) gibi bahçelerde sık rastlanan kırk ayak türleri yer alır. Spirostreptida takımı büyük ölçüde tropik bölgelere dağılmıştır ve en iri kırk ayakları içerir. Chordeumida (bazı kaynaklarda Craspedosomatida) takımının üyelerinde vücudun son halkasında bulunan konik yapıdan (meme) çıkan ipek salgısı, yumurta kozalarının örülmesinde kullanılır.